جانوران مهره‌دار - پستانداران: گونه‌های خانواده‌ی فیلان

جانوران مهره‌دار - پستانداران: گونه‌های خانواده‌ی فیلان

خانواده‌ی فیلان Elephantidae، خانواده‌ای از راسته‌ی فیل‌سانان یا خرطوم‌داران و از رده‌ی پستانداران هستند. از این خانواده تنها ۳ گونه‌ی فیل بیشه‌ی آفریقایی، فیل جنگلی آفریقایی و فیل آسیایی به‌جا مانده‌اند. گونه‌های خانواده‌ی فیلان تنها در جنوب قاره‌ی آفریقا و جنوب و جنوب شرقی قاره‌ی آسیا یافت می‌شوند. فیل‌ها بزرگ‌ترین جانوران خشکی‌زی هستند. فیل جنگلی آفریقایی با وزن ۱/۷ تا ۲/۳ تُن و بلندای ۳۰۴ تا ۳۳۶ سانتی‌متر و فیل بیشه‌ی آفریقایی با وزن ۵/۲ تا ۶/۹ تُن و بلندای ۲۰۹ تا ۲۳۱ سانتی‌متر، کوچک‌ترین و بزرگ‌ترین گونه‌ی فیل‌ها هستند. این جانوران بدن و پاهایی بزرگ، دُمی بلند، سر و گوش‌هایی بزرگ، خرطوم و عاج‌هایی بلند، چشمانی کوچک و پوستی کلفت و سفت (تا ۲/۵ سانتی‌متر کلفتی) دارند. فیل‌ها جانوران باهوشی هستند. آنان مغز بسیار پیشرفته‌ای دارند. وزن این اندام ۴/۵ تا ۵/۵ کیلوگرم و اندازه‌ای برابر ۳ تا ۴ برابر مغز آدمی است. آنان همچنین بزرگ‌ترین حنجره و دیافراگم را در میان جانوران خشکی‌زی دارند و می‌توانند با این اندام‌ها صداهای بلندی سر دهند. 
فیل‌ها با آن‌که بزرگ‌پیکرند، ولی گیاه‌خوارند. آنان می‌توانند روزانه ۱۵۰ کیلوگرم خوراک بخورند و ۱۸۰ تا ۲۳۰ لیتر آب بنوشند. شنوایی و بویایی فیل‌ها نیرومند است، ولی بینایی کم‌توانی دارند. آنان در نور کم به‌خوبی می‌بینند، ولی نمی‌توانند در نور فراوان و روشن این کار را به خوبی انجام دهند. آنان کُندرو هستند و بیشترین سرعت آنان ۲۵ کیلومتر بر ساعت است. آنان همچنین شناگرانی نیرومند هستند، به‌گونه‌ای که می‌توانند ۴۸ کیلومتر و زمانی نزدیک به ۶ ساعت را پیاپی شنا کنند. فیل‌ها هر ۴ یا ۵ سال زادآوری می‌کنند. فیل‌های ماده می‌توانند تا ۵۰ سالگی باردار شوند. آنان با نزدیک به ۲ سال زمان بارداری، درازترین زمان بارداری را در میان جانوران خشکی‌زی دارند.
خرطوم فیل از هم‌جوشی بینی و لب بالایی پدید آمده است. این اندام استخوان ندارد و ماهیچه‌ای است. خرطوم نزدیک به ۱/۸ متر رشد می‌کند و وزنی نزدیک به ۱۴۰ کیلوگرم دارد. خرطوم فیل مانند دست کار می‌کند. فیل‌ها با خرطوم‌شان خوراک و آب را در دهان خود می‌گذارند. آنان می‌توانند با خرطوم خود آب هم بنوشند. بدین‌گونه که نخست آب را بالا می‌کشند و سپس از گلوی‌شان پایین می‌فرستند. خرطوم به اندازه‌ای حساس است که می‌تواند میوه‌ای کوچک را بردارد و همچنین به اندازه‌ای نیرومند است که می‌تواند شاخه‌های پُربرگ درختان را بشکند. آنان با خرطوم خود می‌توانند تا ۳۵۰ کیلوگرم بار را برداشته و جابه‌جا کنند. فیل‌ها همچنین می‌توانند با خرطوم خود دم‌وبازدم انجام دهند، ببویند و صدا کنند. آنان برای نشان دادن احساس خود، خرطوم‌های‌شان را در هم حلقه می‌کنند. فیل‌های مادر بچه‌های خود را با خرطوم خود نوازش می‌کنند. 
گونه‌های خانواده‌ی فیلان ۲۶ دندان دارند که دربرگیرنده‌ی ۱۲ دندان آسیای بزرگ، ۱۲ دندان آسیای کوچک و ۲ دندان پیشین دوم بالایی یا عاج است. آنان در آرواره‌ی خود جوانه‌های ۶ گروه دندان ریز هم دارند و زمانی که دندان آسیایی می‌پوسد، دندان تازه‌ای از زیر آن می‌روید و جای دندان پوسیده را می‌گیرد. فیل‌ها از عاج‌ها‌ی‌شان برای جنگیدن، کندن پوست درختان، کندن زمین برای دسترسی به آب یا ریشه‌ی گیاهان و جابه‌جایی بارهای سنگینی همچون تنه‌ی درختان بهره می‌برند. 
فیل‌های آفریقایی و آسیایی با یکدیگر ناهمسان هستند. فیل آفریقایی پوست چروکیده‌تری دارد. همچنین فیل آسیایی پیشانی برآمده، عاج سبک‌تر و کوچک‌تر و گوش‌هایی کوچک‌تر از فیل آفریقایی دارد. بلندترین نقطه‌ی بدن فیل آفریقایی شانه‌ی آنان و بلندترین نقطه‌ی بدن فیل آسیایی کمر آنان است. پشت فیل آفریقایی کاو است ولی پشت فیل آسیایی هموار یا کوژ است. فیل آفریقایی ۴ یا ۵ سُم در دست‌ها و ۳ یا ۴ سُم در پاها و فیل آسیایی ۵ سُم در در دست‌ها و ۴ یا ۵ سُم در پاها دارد. نرها و ماده‌های فیل آفریقایی عاج دارند، ولی نرها عاج بزرگ‌تری دارند. نرهای فیل آسیایی عاج دارند، ولی ماده‌ها عاج ندارند یا عاج کوچکی دارند. لب پایینی فیل آفریقایی کوتاه و گِرد و لب پایینی فیل آسیایی بلند و نوک‌تیز است. خرطوم فیل آفریقایی حلقه‌های بیشتر و سختی کمتری دارد، ولی خرطوم فیل آسیایی حلقه‌های کمتر و سختی بیشتری دارد. در پایان خرطوم فیل آفریقایی ۲ برآمدگی انگشت‌مانند و در پایان خرطوم فیل آسیایی تنها ۱ برآمدگی انگشت‌مانند دیده می‌شود. در این نوشته با ۳ گونه‌ی این خانواده آشنا می‌شویم.

 

سرده‌ی فیل‌های آفریقایی Loxodonta

 

فیل بیشه‌ی آفریقایی

نام: فیل بیشه‌ی آفریقایی African bush elephant
نام علمی: Loxodonta africana
پایندگی: گونه‌ی در دسترس آسیب (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: جنگل‌ها، درخت‌زارها، چمن‌زارها، تالاب‌ها و کشت‌زارهای زیر صحرای بزرگ آفریقا همچون کشورهای  اوگاندا، کنیا، تانزانیا، بوتسوانا، زیمبابوه، نامیبیا، زامبیا و آنگولا
اندازه: وزن ۶۰۴۸ کیلوگرم برای نرها و ۳۲۳۲ کیلوگرم برای ماده‌ها، بدن به درازای ۶ تا ۷/۵ متر، دُم به درازای ۱ تا ۱/۵ متر، بلندای بدن ۲/۹ تا ۳/۷ متر برای نرها و ۲/۵ تا ۳ متر برای ماده‌ها، گوش‌ها به بزرگی ۱/۵ تا ۲ متر، خرطوم به درازای ۱/۸ متر و عاج‌ها به درازای ۳ متر (آشنایی بیشتر با فیل بیشه‌ی آفریقایی)

 

فیل جنگلی آفریقایی

نام: فیل جنگلی آفریقایی African forest elephant
نام علمی: Loxodonta cyclotis
پایندگی: گونه‌ی رو به نابودی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: جنگل‌های بارانی مرکز و غرب قاره‌ی آفریقا
اندازه: وزن ۲۰۰۰ تا ۴۰۰۰ کیلوگرم، بدن به درازای ۱/۶ تا ۲/۸ متر، بلندای بدن ۲/۴ تا ۳ متر برای نرها و ۱/۸ تا ۲/۴ متر برای ماده‌ها، عاج‌ها به درازای ۱/۵ متر (آشنایی بیشتر با فیل جنگلی آفریقایی)

 

سرده‌ی فیل‌های آسیایی Elephas

 

فیل آسیایی

نام: فیل آسیایی Asian elephant
نام علمی: Elephas maximus
پایندگی: گونه‌ی در دسترس آسیب (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: جنگل‌ها، چمن‌زارها و درختچه‌زارهای قاره‌مانند هند و جنوب شرقی قاره‌ی آسیا
اندازه: وزن ۴۰۰۰ کیلوگرم برای نرها و ۲۷۰۰ کیلوگرم برای ماده‌ها، بدن به درازای ۵/۵ تا ۶/۵ متر، دُم به درازای ۱/۲ تا ۱/۵ متر، بلندای بدن ۲/۷ متر برای نرها و ۲/۴ متر برای ماده‌ها، خرطوم به درازای ۱/۵ تا ۲ متر، عاج‌ها به درازای ۱/۵ متر (آشنایی بیشتر با فیل آسیایی)

 

بن‌مایگان: wikipedia - animaldiversity
گردآوری: فرتورچین

۵
از ۵
۲ مشارکت کننده