​​وب‌سایت شخصی فرتورچین

Forturchin Personal Website

لوگو فرتورچین

قدمت کاشی‌کاری

قدمت کاشی‌کاری

نخستین کاشی به مفهوم امروزی که به دست بشر ساخته شد و باستان‌شناسان به آن دسترسی پیدا کردند مربوط به مصر است و قدمت آن به ۴۷۰۰ سال قبل از میلاد برمی‌گردد. اولین نمونه‌های موزاییک‌کاری مربوط به ستون‌های معبدی در ابید بین‌النهرین است و مربوط به نیمه دوم هزاره ق.م می‌باشد. این موزاییک‌کاری‌های اولیه پایه کاشی‌کاری‌های بعدی بودند. اولین نمونه‌های کاشی‌کاری که به عنوان تکاملی در این هنر به شمار می‌رفت در مکان‌هایی مانند قصر آشور و بابل در زمان مشابه یافت شده‌اند. در کاوش‌های باستان‌شناسی چغازنبیل و شوش و سایر نقاط باستانی ایران علاوه بر لعاب روی سفال، خشت‌های لعاب‌دار نیز یافت شده است. ساغر به‌دست آمده از حفریات مارلیک را می‌توان نمونه عالی و کاملی از فن و صنعت موزاییک‌سازی دانست.
کاشی‌کاری قبل از اسلام در ایران
کاشی‌کاری هخامنشی:
تزئینات به‌جا مانده از زمان هخامنشیان حکایت از کاربرد آجرهای لعاب‌دار رنگین و منقوش و ترکیب آنها دارد. بدنه ساختمان‌های شوش و تخت جمشید با چنین تلفیقی آرایش شده‌اند. قطعاتی از قسمت‌های مختلف کاشی‌کاری متنوع زمان هخامنشیان درحال حاضر در مجموعه موزه لوور و سایر موزه‌های معروف جهان قرار دارد.
کاشی‌کاری اشکانی:
در دوره اشکانیان صنعت لعاب‌دهی پیشرفت قابل ملاحظه ای کرد. بخصوص استفاده از لعاب یک رنگ برای پوشش جدار داخلی و سطح خارجی ظروف سفالین معمول گردید و همچنین غالبا قشر ضعیفی از لعاب بر روی تابوت‌های دفن اجساد کشیده می‌شده است.
کاشی‌کاری ساسانیان:
در عصر ساسانیان هنر و صنعت دوره‌ی هخامنشیان مانند رشته‌های هنری ادامه پیدا کرد و ساخت کاشی‌های زمان هخامنشیان با همان شیوه و با لعاب ضخیم‌تر رایج شد. رنگ‌آمیزی متناسب وایجاد هماهنگی و رعایت تناسب از ویژگی‌های کاشی‌کاری‌های این دوره می‌باشد.
کاشی‌کاری پس از اسلام در ایران
کاشی‌کاری یکی از روش‌های دلپذیر تزئین معماری در تمام سرزمین‌های اسلامی است. تحول و توسعه کاشی‌ها از عناصر خارجی کوچک رنگی در نماهای آجری آغاز و به پوشش کامل بنا در آثار تاریخی قرون هشتم و نهم هجری انجامید.
کاشی‌کاری دوره عباسی:
تا دو قرن پس از ظهور اسلام درمنطقه بین‌النهرین شاهدی بر رواج صنعت کاشی وجود ندارد و تنها در قرن سوم هجری هنر کاشی‌کاری احیا شد. در حفاری‌های شهرسامرا پایتخت عباسیان بین ۸۳۶ تا ۸۸۳ میلادی بخشی از یک کاشی چهارگوش چند رنگ لعاب‌دار که طرحی از یک پرنده را دربرداشته به‌دست آمده است.
نخستین کاشی‌کاری بر سطوح معماری به حدود سال ۴۵۰ ه.ق باز می‌گردد که نمونه‌ای از آن بر مناره مسجد جامع دمشق به چشم می‌خورد. شبستان گنبددار مسجد جامع قزوین (۵۰۹ ه.م) شامل حاشیه‌ای تزئینی از کاشی‌های فیروزه‌ای رنگ کوچک می‌باشد. تا اوایل قرن هفتم هجری ماده مورد استفاده برای ساخت کاشی‌ها گل بود. اما در قرن ششم هجری ماده ای دست‌ساز به عنوان خمیر سنگ یا خمیر چینی معمول گردید و در مصر و سوریه و ایران مورد استفاده قرار گرفت.
کاشی‌کاری دوره سلجوقی:
در دوره سلجوقیان و در دوره‌ای پیش از آغاز قرن هفتم هجری تولید کاشی توسعه خیره کننده‌ای یافت. مرکز اصلی تولید شهر کاشان بود. تکنیک استفاده از لعاب تک‌رنگ ادامه سنت‌های پیشین بود اما در دوران حکومت سلجوقیان برگسترده لعاب‌های رنگ شده رنگ کرم و آبی فیروزه‌ای و آبی لاجوردی - کبالتی نیز افزوده گشت.
کاشی‌کاری دوره ایلخانی:
در دوره ایلخانی تکنیک مینایی از بین رفت و گونه دیگری از تزئین سفال که بعد عنوان لاجوردینه را به خود گرفت جانشین آن شد. در این تکنیک قطعات قالب‌ریزی شده با رنگ‌های سفید، لاجوردی و در موارد نادری فیروزه‌ای، لعاب داده می‌شدند و پس از اضافه شدن رنگ‌های قرمز، سیاه یا قهوه‌ای به روی لعاب، برای بار دوم در کوره قرار داده می‌شدند.
کاشی‌کاری دوره تیموری:
سبک معماری تیموری از سنت معماری آجر خشتی ایلخانی نشات می‌گیرد. یکی از مهمترین بناهای تیموریان از نقطه نظر کاشی‌کاری آق سرا است که در شهر سبز قرار داشت. شهر سبز محل تولد تیمور و پایتخت دوم او بود. در دوره تیموریان طرح‌های کاشی‌کاری معرق، متراکم‌تر و بیشتر شدند. طیف وسیع و پیشرفته‌ای از کاشی معرق بر روی تعدادی از بناهای مهم یاد بود سده نهم دیده می‌شدند، به عنوان نمونه: مسجد گوهرشاد هرات، مدرسه الغ بیک در سمرقند و مدرسه خرگرد. میراث ارزشمند دیگر متعلق به دوران قبل از تیموریان دو تکنیکی بوده که در مقبره شاه زند به کار رفته که شامل کاشی‌های لاجوردی میناکاری شده روی لعاب و کاشی‌های نقاشی شده زیر لعاب هستند.
کاشی‌کاری دوره صفوی:
با آغاز دوره صفوی تکنیک دیگری از کاشی‌کاری ظهور کرد و شرایط اقتصادی و سیاسی موجب تولید کاشی هفت رنگ شد. این کاشی‌ها در برگیرنده تصاویر بوده و هر کاشی با یکی از عناصر یک منظره کامل نقاشی می‌شد. کامل‌ترین نمونه از این نوع در قصر هشت بهشت در باغ بلبلان قرار دارد. کاشی‌های نقاشی شده زیر لعابی دوران صفویه در قطعه‌ای بسیار کوچک تولید می‌شود که محل ساختن آنها ناشناخته است. این کاشی‌ها هنوز در محل حمام گنجعلی خان کرمان وجود دارند و احتمالا در مرکز این شهر ساخته می‌شده است.
کاشی‌کاری دوره قاجار:
در تهران پایتخت قاجار تعداد بناهای تاریخی دارای پوشش‌های وسیع کاشی ساخته شدند که متعلق به دوران فتحعلی شاه و ناصرالدین شاه می‌باشد. روش‌های اجرایی شامل کاشی‌های هفت رنگ زیر لعابی بوده که گاهی با طرح‌های قالبی ترکیب می‌گردیده است. شناخته شده‌ترین سفالگر قاجار (علی محمد اصفهانی) بود که حدود بیست قطعه کاشی معروف به او منسوب است.
بن‌مایه: آرچ دیسا (http://archdisa.com)

۵
از ۵
۱ مشارکت کننده