​​وب‌سایت شخصی فرتورچین

Forturchin Personal Website

لوگو فرتورچین

نقره‌سازی

نقره‌سازی

بشر از چهار هزار سال ق.م، پس از کشف طلا، با کاربرد نقره آشنا بوده است. نقره فلزی است که مانند طلا و مس به صورت خالص در طبیعت موجود است، ولی بیشترین مقدار آن از سنگ معدن استخراج می‌شود. آثار کشف شده در تپه‌های سیلک کاشان متعلق به هزاره چهارم ق.م، یادآور این نکته است که مردم این ناحیه از ایران با کاربرد این فلز  پالایش و ساخت اشیاء سیمین، آشنایی کامل داشته‌اند. معادن بسیاری در نقاط مختلف ایران دارای سنگ نقره هستند، از جمله: معادن نخلک در میانه کویر لوت در شمال انارک، که در زمان ساسانیان از محصول آنها به ویژه در ساخت ظروف سیمین استفاده می‌شد. هنر نقره‌کاری در عصر ساسانیان رونق بسیار داشت. از مقایسه اشیاء مکشوفه ساسانی با کارهای مشابه هم‌عصر خود در بیزانس و روم، استنباط می‌شود که این دو هنر در تکنیک کار و اسلوب ساخت، نباید تفاوت چندانی با یکدیگر داشته باشند. نقره‌کاران ساسانی سه روش زیرین را در ساخت ظروف به کار می‌برده‌اند:
۱- ساخت اشیاء نقره به وسیله چکش‌کاری ۲- هنر فلزکاری ریختگی در اشیاء سیمین ۳- ساخت ظروف آستردار
روش ساخت
برای ساخت ظروف نقره، پس از عیار کردن نقره با مس، نقره را ذوب کرده و داخل قالبی که نام آن ریچه (ریجه) است می‌ریزند. ریچه به شکل دو صفحه آهنی که یکی از آنها دارای دو زه در اطراف آن است، می‌باشد. این دو صفحه را در هم چفت کرده و از شکاف بالای آن نقره مذاب را درون آن می‌ریزند تا به صورت شمش درآید. شمش را توسط دستگاه نورد که شامل دو غلتک سنگین است، به ضخامت‌های مورد نیاز، نازک می‌کنند.
روش‌های نقره‌سازی که در حال حاضرمورد استفاده قرار می‌گیرد عبارتند از:
۱- چکش‌کاری: در این روش برای ساخت ظرف تنها از چکش استفاده می‌شود. به طور مثال برای ساخت کاسه‌ای با دهانه ۳۰ سانتیمتر، اندازه ورق نقره را ۶-۵ سانتیمتر اضافه‌تر می‌گیرند و به وسیله چکش آن را گود می‌کنند (فُرو می‌گیرند) تا به شکل دلخواه درآید.
۲- خمکاری با استفاده از قالب: در این روش ورق نقره روی قالب‌های مخصوص کشیده و به وسیله میله‌ای که دستگیره چوبی دارد، آن قدر ورق را روی قالب می‌کشند تا شکل قالب را به خود بگیرد و سپس آن را از قالب جدا می‌کنند.
۳- ریخته‌گری: ساخت ظروف به وسیله قالب‌هایی از جنس نقره، برنج و به خصوص آلومینیوم است. برای مثال برای ساختن دسته یک گلدان که جدا روی ظرف نصب می‌شود، ابتدا درون قالب را از ماسه مرطوب پر می‌کنند (برای جدا شدن آسان نقره از قالب)، سپس نیمه دیگر قالب را روی آن گذاشته و فشار می‌دهند و نقره مذاب را از شکاف، داخل قالب می‌ریزند. پس از خارج کردن نقره شکل گرفته، قسمت‌هایی که همسان نیست را سوهان‌کاری می‌کنند.
۴- پرس‌کاری: در پرس‌کاری با استفاده از یک قالب و دستگاه پرس، نقره را به شکل مورد نظر درمی‌آورند که بیشتر برای ظروف تخت استفاده می‌شود. دستگاه پرس دارای دو قالب منفی و مثبت است که با فشار در هم چفت شده و نقره را به شکل مورد نظر درمی‌آورند.
پس از ساخته شدن ظرف، یک لایه از روی ظرف را می‌تراشند، که به آن چرخ‌کاری گفته می‌شود تا ظرف براق شود. اگر ظرف دارای لبه باشد، ابتدا  یک زه دور لبه آن لحیم می‌کنند و سپس آن را برای قلمزنی آماده می‌کنند. زمان لحیم‌کاری ماده‌ای به نام تنکا (بوراکس B2O3) به قطعه می‌زنند، تا به خوبی به ظرف متصل شود. در حال حاضر افراد چندانی توانایی ساخت ظروف با روش چکش‌کاری را ندارند و بیشتر از روش خمکاری و پرس این کار را انجام می‌دهند.
بن‌مایه: کویرها و بیابان‌های ایران (https://www.irandeserts.com)

۵
از ۵
۱ مشارکت کننده