​​وب‌سایت شخصی فرتورچین

Forturchin Personal Website

لوگو فرتورچین

بامبوبافی

بامبوبافی

بامبو یا نی هندی نوعی خیزران است و اولین بار همراه با تخم چای توسط کاشف السلطنه به ایران آورده شد. به اعتقاد عده‌ای صنعت بامبوبافی با آمدن استاد ولتری از چین به لاهیجان، شروع گشته و با کمک استادکاران ایرانی که شاگردان وی بوده‌اند رشد و تکامل یافت. بامبوبافی یکی از صنایع دستی در استان گیلان است که مواد اولیه‌ی آن از نی خیزران به‌دست می‌آید. شروع کار بامبوبافی از حدود یک‌صد سال پیش با کشت چای در گیلان رواج یافت و مهم‌ترین مرکز تولید آن لاهیجان به ویژه منطقه‌ی لیالستان است. بامبو در مرداب‌ها و اطراف رودخانه‌های لاهیجان و رشت که بسیار مرطوب است، می‌روید و محصولات آن هم جنبه‌ی تزیینی و هم کاربردی دارد.
بامبو كه در زبان فارسی به نی خیزران شهرت دارد، گیاهی است كه در دامنه‌ی كوه‌ها و تپه‌هایی كه دارای رطوبت ۶۵ تا ۹۰ درصد باشد روئیده با كشت می‌شود. میزان رطوبت، حرارت موجود در منطقه و نوع خاک تعیین كننده‌ی كیفیت و مرغوبیت بامبو بوده و هر چه میزان رطوبت و حرارت بیشتر باشد، كیفیت محصول نیز بهتر خواهد بود.
گیاه بامبو كه تاكنون بیش از ۶۶۲ نوع آن شناخته شده، دارای قطر و ضخامت‌های متفاوت است و در حال حاضر بهترین نوع بامبو در ژاپن، چین و بطور كلی كشورهای شرق آسیا و هند روئیده و كشت می‌شود و در ایران می‌توان لیالستان لاهیجان، علی آباد (در فاصله سخت سرو تنكابن)، قاسم آباد رودسر و تقریبا بیشتر نقاط شمال كشور را در زمره‌ی مساعدترین مناطق رویش بامبو به‌حساب آورد. در این مناطق بیشه‌های كوچكی وجود دارد كه در فصل پاییز و اوایل زمستان، یعنی هنگام بریدن و قطع ساقه‌های بامبو از هر یک بین ۵۰ الی ۲۰۰ شاخه نی به‌دست می‌آید.
بامبو از چهار قسمت سطح داخلی (دارای پوشش نرم)، دیافراگم (متصل‌كننده‌ی بخش‌های ساقه به یكدیگر) میانه و پوشش رویه كه بسیار سخت و دیرشكن است تشكیل شده و دیافراگم كاملا فشرده بوده و آب در آن نفوذ نمی‌كند. بامبو معمولا به رنگ‌های مختلفی مانند سبز، مشكی متمایل به قهوه‌ای، عنابی و زرد مایل به كرم دیده می‌شود و اگرچه می‌توان معارف زیادی بر آن قائل شد، ولی به‌طور كلی موارد مصرفش بیشتر محدود می‌شود به:
۱) استفاده از آن برای تغذیه.
۲) بهره‌برداری به‌منظور تهیه‌ی كاغذ و اشیاء مختلف چوبی و سایر معارف صنعتی.
۳) كاشت در اطراف باغ‌ها و مزارع جهت حفاظت محل.
گیاه بامبو محتوی مقدار فراوانی سلولز است كه می‌تواند برای تهیه‌ی كاغذ و همجنس ابریشم مصنوعی مورد استفاده قرار گیرد. در ایران كشت بامبو هنوز رواج چندانی ندارد و صرف نظر از بخش‌های كوچكی در شمال كشور كه در آنها مقدار محدودی بامبو كشت می‌شود، صنعتگران سایر نقاط از بامبوهای خودرویی كه در اكثر شهرهای شمالی و به‌ویژه منطقه‌ی لیالستان لاهیجان وجود دارد، استفاده می‌كنند.
استفاده از بامبو جهت تولید محصولات مختلف تقریبا از زمان كشت چای در ایران، رواج یافت چرا كه بامبو به عنوان حفاظت محل چای‌كاری به‌كار گرفته شد و صنعتگران هم‌زمان با بهره‌برداری چای‌كاران از مزارع چای به موارد استفاده متعدد آن برای ساخت فرآورده‌های گوناگون پی بردند و ساخت محصولات بامبو در گیلان متداول گردید.
هم‌اكنون استادكاران جوانی كه اكثرا نیز برخوردار از مهارت و كارآیی كافی هستند به كار در این رشته اشتغال دارند و مهم‌ترین مركز تولید محصولات بامبو لیالستان لاهیجان می‌باشد. از بامبو محصولاتی نظیر شكلات‌خوری، میوه‌خوری، لوستر، كلاهک آباژور، جای نان، صندلی و انواع دیگر وسایل مصرفی در اندازه‌های مختلف تولید می‌گردد.
شیوه‌ی بامبوبافی:
برای تهیه یک ظرف بامبو ابتدا نی را كه قبلا در انبار گذاشته شده و خشک شده است با اره نجاری به قطعات ۸۰ الی ۱۰۰ سانتی‌متر در می‌آورند. اندازه‌ی این قطعات با توجه به محصولی كه می‌خواهند تولید كنند متفاوت است. سپس با وسیله‌ی مخصوصی به‌نام داس آنها را از وسط بریده و به‌صورت نوارهای نی در می‌آورند و لبه‌ی این نوارها را با وسیله‌ای كه در اصطلاح محلی؛ ماشین؛ نامیده می‌شود به عرض مساوی در می‌آورند و پس از رنده كردن آماده‌ی بافت می‌نمایند. كار بافت معمولا بر روی میزی كه روی آن چند دایره به اندازه‌ی كف و ته ظرفی كه می‌خواهند ببافند قرار دارد، انجام می‌شود.
صنعت‌گران ابتدا دایره‌ی كف ظروف را تهیه و سپس بدنه‌ی آن را می‌بافند، گاهی نیز برای وصل كردن برخی از قطعات به یكدیگر از مفتول‌های سیمی به بار نازک استفاده كرده و با انبردست معمولی آنها را به هم می‌پیچانند و در انتهای كار، تمامی اطراف نی را كه معمولا بزرگ و كوچک است با قیچی مخصوص كه به‌شكل قیچی باغبانی است، برش می‌دهند تا نی‌ها یک اندازه شود و محصول شكل یكنواختی پیدا كند.
یک محصول بامبو از نوع مرغوب باید دارای ویژگی‌های زیر باشد:
- رنگ آن طلایی متمایل به سفید باشد، قابل ذكر است كه بامبویی كه رنگ آن سبز باشد نشان‌دهنده‌ی خشک نبودن آن بوده و احتمالا سیاه می‌شود.
- شبكه‌هایی كه بعد از بافت ایجاد می‌شود باید منظم و یک اندازه باشد.
- مفتولی كه برای وصل كردن بعضی از قسمت‌های بامبو از آن استفاده می‌شود، باید بسیار ظریف بوده و دقت كافی در پیچاندن آن به‌كار رود.
- از آن‌جا كه برخی از ظروف بامبو رنگی هستند، مسلما در انتخاب نوع رنگ و نحوه‌ی به‌كار گرفتن آن باید دقت كافی به عمل آید.
بن‌مایه: سیری در ایران (https://seeiran.ir)

۵
از ۵
۱ مشارکت کننده