​​وب‌سایت شخصی فرتورچین

Forturchin Personal Website

لوگو فرتورچین

آشنایی با استاد خاتم‌کاری علی نعمت

آشنایی با استاد خاتم‌کاری علی نعمت

هنرمندی به قدرت و استعداد و با تکیه بر نیروی ایمان شاهکارهای آفریده و امروز در موزه‌ها و کاخ‌های بزرگ دنیا درخشش و جلوه خاص دارد.
یکی از مسایلی که از دیرباز، در شناساندن کشور ما به جهانیان تاثیر به‌سزایی داشته و نام ایران و ایرانیان را در سراسر گیتی بلند آوازه ساخته است، هنرهای ملی ما و آثار ارزنده‌ای است که زاییده‌ی دست‌های هنر‌بار و اندیشه‌های پر ایمان هنرمندان ایرانی است. هنرهای ملی ایرانیان که هر کدام به نوبه‌ی خود دارای ارزش خاصی می‌باشند عبارتند از: خاتم‌کاری، منبت‌کاری، قالی‌بافی، زری‌بافی، کاشی‌سازی، میناکاری، تذهیب‌کاری، مینیاتورسازی و فنون مختلف دیگر که امروز مورد توجه و استقبال مردم جهان قرار دارد و برای هر یک از آنها اعتبار و اهمیت خاصی قایل می‌باشند. با توجه به اهمیت موضوع، از این پس، کوشش ما نیز بر این پایه خواهد بود که خوانندگان گرامی مجله "هنر و مردم" را با هنرهای ملی ایران و هنرمندانی که این شاهکارهای هنری را با نیروی ایمان و ذوق و قریحه خود می‌آفرینند، بتدریج آشنا سازیم.
استاد علی نعمت هنرمند خاتم‌کار، نخستین چهره‌ای است که ما در این شماره به معرفی او می‌پردازیم و شما را با او که به حق یکی از هنرمندان چیره‌دست و مبتکر کشور ما به‌شمار می‌رود و آثار ارزنده‌اش امروز در موزه‌ها و کاخ‌های بزرگ دنیا معرف ذوق لطیف ایرانی است بیش از پیش آشنا می‌کنیم. اما پیش از معرفی این هنرمند، به‌جا است که اگر برای مزید اطلاع خوانندگان شمه‌أی درباره خاتم‌کاری و تاریخچه این هنر ظریف بطور اختصار درج کنیم:
خاتم‌کاری یا به‌عبارتی خاتم‌بندی از هنرهایی است که به‌صورت امروز، تقریبا از چهارصد یا پانصد سال پیش در ایران رایج بوده و در حقیقت از زمان سلطنت صفویان رو به تکامل نهاده است. خاتم‌کاری در عصر صفویان آن‌چنان مورد توجه بوده که بعضی از شاهزادگان هنرمند و با ذوق صفوی مانند سلطان میرزای صفوی در این کار استعداد قابل توجهی داشته و ساعات فراغت خود را به‌کار خاتم‌کاری که در آن زمان به «خاتم‌بندی» ‌مشهور بوده مصروف می‌کرده‌اند و فراگرفتن این هنر را مایه فخر و مباهات خود می‌دانسته‌اند.
مصالح و مواد اولیه‌ای که در ساختن خاتم‌کاری به‌کار می‌رود، عبارت است از:
چوب (انواع مختلف) - استخوان (انواع گوناگون) - عاج - فلزات - سریشم (نوعی چسب) - نخ پرک - رنگ (برای رنگ کردن استخوان‌ها)
در دوران صفویه خاتم‌کاری در شهرهای جنوبی ایران به‌خصوص در شهرهای شیراز، اصفهان و کرمان راه پیشرفت و ترقی را به‌سرعت پیموده و هنرمندان آن دوره آثار بسیار زیبا و قابل توجهی از خود باقی گذاردند، اما در دوره‌ی قاجاریه به علت عدم توجه اولیای امور به خاتم‌کاری، متاسفانه این هنر رو به انحطاط و زوال گذارد و هنرمندان خاتم‌کار به تدریج دلسرد شده از کار خود کناره گرفتند و تنها معدودی از خاتم‌کاران در گوشه و کنار ایران، به‌طور پراکنده به کوشش‌های هنری خود ادامه دادند.
خوشبختانه با ظهور سلسله‌ی پهلوی و دوران سلطنت رضاشاه، به موازات توجه خاصی که به صنایع مستظرفه مبذول شد و موجبات احیای آنها فراهم گردید، هنر خاتم‌سازی نیز از حال رکود خارج شد و بار دیگر راه پیشرفت و تکامل گرفت و در این دوران بود که آثار درخشان و تحسین‌انگیزی مانند «تالار خاتم» ساخته شد و باید دانست که سازندگان این آثار پرارزش هنرمندان شایسته‌ای بودند که سال‌ها در گمنامی و انزوا به‌سر می‌بردند.
نکته‌ای که ذکر آن در اینجا حتما لازم است موضوع یکنواختی کار و تقلید از ابتکارات گذشتگان در خاتم‌کاری بود که همین چند ساله اخیر نیز به شدت رواج داشت و کار ابتکاری و تازه‌ای که بتواند تنوعی در این هنر پدید آورد عرضه نمی‌گردید و به همین جهت یک نوع یکنواختی خسته کننده بر روی این هنر پرارزش سایه افکنده بود و طبع تازه‌جوی مردم هنردوست را اقناع نمی‌کرد، تا این‌که هنرهای زیبای کشور به بهبود و پیشرفت هنر خاتم‌کاری توجه خاصی مبذول داشت و مخصوصا با استفاده از وجود هنرمند باذوق و مبتکر آقای علی نعمت استاد و سرپرست کارگاه خاتم‌سازی، که طرح‌های نو اشکال کاملاً تازه و ابتکاری را، جانشین اشکال ساده و یکنواخت گذشته نمود، موجبات اعتلای هنر خاتم‌کاری را فراهم ساخت.
حال که تا اندازه‌ای شما را با هنر خاتم‌کاری و تاریخچه‌ی آن آشنا نمودیم، بهتر است به سراغ هنرمند شایسته‌ای برویم که در سال‌های اخیر با خلق طرح‌های نو و فرم‌های بی‌سابقه، شاهکارهائی در خاتم‌کاری به‌وجود آورده است که موجب مباهات و سرفرازی جامعه‌ی هنری کشور است. این هنرمند پراستعداد و مبتکر، استاد علی نعمت است که سرپرستی کارگاه خاتم‌سازی هنرهای زیبای کشور را عهده‌دار می‌باشد.
زادگاه علی نعمت شهر هنرخیز شیراز است، او در چهل و چهار سال پیش در این شهر، دیده به جهان هستی گشود، از اوان کودکی به خاتم‌سازی، علاقه‌ای وافر داشت، اصولا مقدمات هنر خاتم‌کار را نزد استاد محمد خلیل گلریز، فرا گرفت و زیر نظر این استاد، به رموز و ریزه‌کاری‌های این فن آشنائی یافت و به تدریج در این کار فردی بصیر و متبحر شد، تا این‌که شخصا کارگاهی دائر نمود و مدت چهار سال به تنهائی به این کار اشتغال ورزید.
استاد نعمت در سال ۱۳۱۷ به تهران آمد و با سایر هنرمندان خاتم‌ساز، در ساختن تالار خاتم همکاری نزدیک و صمیمانه‌ای به عمل آورد، آن‌گاه به منظور تکمیل هنر خود، مدتی نیز نزد مرحوم محمد حسین صنیع خاتم، استاد مشهور و فقید خاتم‌سازی به‌کار مشغول شد و در سال ۱۳۲۸ بنا به پیشنهاد آن مرحوم در کارگاه خاتم‌سازی هنرهای زیبای کشور مشغول کار شد.
پس از در گذشت مرحوم صنیع خاتم، به پاس زحمات و کوشش‌های قابل تحسینی که علی نعمت در پیشرفت هنر خاتم‌کاری به عمل آورده بود، از طرف هنرهای زیبای کشور برپاست کارگاه مزبور منصوب گردید و فعلا نیز در این سمت به ادامه‌ی کوشش‌های هنری اشتغال دارد.
امروزه در کارگاه خاتم‌سازی هنرهای زیبای کشور جمعی از هنرمندان زیر نظر استاد علی نعمت با کوشش و تلاشی خستگی‌ناپذیر، به خلق آثار نو و جالبی در زمینه‌های خاتم‌کاری مشغول می‌باشند، آثاری که بدون شک در معرفی هنر ملی ما به جهانیان تاثیر فراوانی در بر دارد.

آشنایی با استاد خاتم‌کاری علی نعمت

از کارهای بسیار جالب و در خور تقدیری که استاد علی نعمت تاکنون ساخته و اغلب اهدا گردیده است، می‌توان آثار زیر را نام برد:
۱) سرویس بسیار زیبای لوازم التحریر که از طرف محمدرضاپهلوی به رئیس جمهور ایتالیا اهدا گردید.
۲) میز خاتم بسیار زیبا و نفیسی که در سفر پرزید نت ایزنهاور رئیس جمهور امریکا به ایران، از طرف شاهنشاه ایران، به ایشان اهدا گردید. این میز خاتم از شاهکارهای هنر خاتم‌سازی به‌شمار می‌رود و به همین جهت در نمایشگاه جهانی بروکسل به اخذ مدال طلا، بزرگ‌ترین مدال نمایشگاه مزبور، نائل گردید. این میز بسیار جالب فعلا در موزه‌ی ملی واشنگتن نگاه‌داری می‌شود.
۳) میز زیبا و مجلل خاتم به طول ۲۲۰ و به عرض ۱۱۰ سانتی‌متر که مجموعاً ۱۱ متر مربع خاتم دارد و در هر سانتی‌متر مربع تقریباً ۲۸۰ قطعه و در سراسر میز سی‌میلیون و هشتصد هزار قطعه خاتم به‌کار رفته است. در جلوی این میز که به منظور اهدا به علیا حضرت ملکه‌ی انگلستان ساخته شده بود، آرم سلطنتی انگلستان نقش شده است. این اثر بسیار زیبا که در شمار یکی از آثار پرارزش هنر خاتم‌کاری قرار دارد فعلاً در کاخ بوکینگهام نگاه‌داری می‌شود. لازم به تذکر است که طرح‌ها و نقش‌های زیبای این میز خاتم به‌وسیله‌ی آقای عیسی بهادری رئیس هنرستان هنرهای زیبای اصفهان، که از جمله هنرمندان باارزش به‌شمار می‌رود، تهیه شده بود.
۴) میز خاتم با طرح جدید و کاملاً ساده، که فعلاً در موزه هنرهای زیبای کشور حفظ می‌شود. این میز ساده خاتم نیز از ذوق و ابتکار بی‌پیرایگی سازنده آن که می‌خواهد کارش خالی از تقلید باشد، حکایت می‌کند. به پاس کوشش‌ها و مجاهدات قابل تحسینی که استاد علی نعمت درساختن آثار پرارزش هنری خود نشان داده و در زمینه‌ی کار خاتم‌کاری افتخاراتی برای مردم و میهن خود در کشورهای دیگر کسب نموده، بارها افتخار شرف‌یابی به پیشگاه مبارک شاهنشاه را بدست آورده و مورد تفقد شهریار هنرپرور ایران قرار گرفته است، با توجه به همین نکته است که در چهارم آبان ماه سال گذشته استاد نعمت به اخذ نشان درجه یک همایون نایل گردید و در نمایشگاه جهانی بروکسل نیز نشان طلای «گراند پری» بزرگ‌ترین و ارزنده‌ترین جایزه نمایشگاه را دریافت نمود.
این هنرمند شایسته فعلاً با جدیت بیشتر به ادامه‌ی کوششهای هنری و تهیه‌ی طرح‌های تازه‌تر و جالب‌تر اشتغال دارد و بدون شک در آینده نیز بهتر از گذشته موفق خواهد شد که شاهکارهایی در زمینه‌ی هنر خاتم‌سازی بیافریند و افتخاراتی دیگر بر افتخارات گذشته میهن خود بیافزاید.
استاد علی نعمت درباره علل موفقیت خود، اظهار می‌دارد که در درجه اول به استعداد و قریحه‌ی ذاتی خود متکی هستم و بعد تشویق‌های هنرهای زیبای کشور و فراهم ساختن وسایل کار از طرف این موسسه عظیم هنری، مرا به ادامه کوشش‌هایم ترغیب و دلگرم می‌سازد.
استاد نعمت بهترین خاطره‌ی زندگی خود را تشرف به پیشگاه محمدرضاپهلوی و اصغاء فرمایشات تشویق‌آمیز و نیروبخش معظم له میداند.
بن‌مایه: مجله هنر و مردم - سال ۱۳۴۱

۵
از ۵
۳ مشارکت کننده