​​وب‌سایت شخصی فرتورچین

Forturchin Personal Website

لوگو فرتورچین

تاریخچه‌ی هنر فیروزه‌کوبی و شکل‌گیری آن

تاریخچه‌ی هنر فیروزه‌کوبی و شکل‌گیری آن

فیروزه‌کوبی یکی از از صنایع دستی ارزشمند ایران است که در حال حاضر مهم‌ترین مرکز ساخت آن شهر اصفهان است. کمتر کسی وجود دارد که ظروف فیروزه‌کوبی را در فروشگاه‌های صنایع دستی مشاهده نکرده باشد اما همه مردم از پیشینه تاریخی آن اطلاعی ندارند.
تاریخچه‌ی هنر فیروزه‌کوبی
هنر فیروزه‌کوبی یکی از هنرهای نوین است که قدمت آن به ۷۰ سال پیش باز می‌گردد. حدود ۷۰ سال پیش استاد یوسف حکمیان در شهر مشهد این هنر را پایه‌گذاری کرد. پس از آن حاج داداش در حدود ۲۰ سال بعد در شهر اصفهان به ترویج هنر فیروزه‌کوبی و اجرای آن در این شهر پرداخت. امروزه یکی از مهمترین پایگاه‌های اجرای فیروزه‌کوبی شهر اصفهان است و در این شهر هنرمندان و استادکاران بسیاری کارگاه‌های فیروزه را برپا داشته‌اند.
قدمت فیروزه‌کوبی چندان طولانی نیست اما به دلیل استفاده از سنگ ارزشمند فیروزه و زیبایی طراحی آن ارزش بالایی دارد. ساخت ظروف فیروزه‌کوبی شده طی سه مرحله زرگری، فیروزه‌کوبی و پرداخت‌کاری انجام می‌شود.
آشنایی با فیروزه‌کوبی
این هنر با استفاده از سنگ فیروزه مرغوب نیشابور بر روی فلزاتی مانند مس، نقره و برنز پیاده‌سازی می‌شود. قطعات سنگ فیروزه که در اندازه‌های ریز و کوچک هستند و کاربرد خاص دیگری ندارند در هنر فیروزه‌کاری استفاده می‌شوند. همان‌گونه که از نامش پیداست قطعات کوچک فیروزه در در اندازه‌های تقریباً یکسان به صورت منظم و در کنار هم با استفاده از چسب فیروزه‌کوبی بر روی ظروف و اشیای مختلف قرار می‌گیرد. در ابتدا تنها از فیروزه در ساخت بدلیجات و زیورآلات مانند گردنبند، دستبند و انگشتر استفاده می‌شد اما پس از پیدایش هنر فیروزکوبی هنرمندان آن با اقدامات خلاقانه این هنر را گسترش دادند.
ظروفی که در فیروزه‌کوبی استفاده می‌شود در طرح‌ها و مدل‌های مختلف ساخته و پرداخته می‌شوند و سپس قطعات فیروزه بر روی آنها قرار می‌گیرد. هر چقدر تعداد سنگ‌ها بیشتر و فاصله بین آنها کمتر باشد هنر دستی به‌دست آمده ارزشمندتر می‌باشد زیرا بسیار پرکار و منظم خواهد بود.
مراحل ساخت ظروف فیروزه‌کوبی
ساخت ظروف فیروزه در سه مرحله انجام می‌شود که به اختصار به آن‌ها می‌پردازیم:
زرگری: مرحله اول مرحله زرگری است که در این مرحله ظرف مورد نظر که معمولاً از جنس برنج، مس، نقره و یا برنز است ساخته و صیقلی می‌شود. استاد فیروزه‌کوب قسمت‌های مختلف بدنه ظرف را طی مراحل مختلفی از نظر ضخامت یکسان می‌نماید به گونه‌ای که فلز دچار آسیب‌دیدگی نگردد. این عمل بر اساس اندازه ظرف باید به درستی انجام شود و ظروف بزرگ‌تر برای داشتن استقامت بالاتر ضخیم‌تر در نظر گرفته شوند.
فیروزه‌کوبی: مرحله دوم که سنگ‌های فیروزه با اندازه‌های یکسان توسط استاد فیروزه‌کوب انتخاب می‌شوند و با دقت در کنار هم قرار می‌گیرند. در این مرحله باید تا حد امکان فاصله بین سنگ‌ها بسیار کم شود تا ارزش هنری کار حفظ شود. سنگ‌های فیروزه‌ای با استفاده از چسب فیروزه‌کوبی یا چسب گردویی که مانند لاک تیره رنگ است بر روی ظرف چسبانده می‌شود. در این مرحله اضافات سنگ‌ها صیقل داده شده و رنگ اصلی فیروزه نمایان می‌شود.
پرداخت‌کاری: در مرحله پرداخت سطح صیقل داده شده ظرف فیروزه‌کوبی پولیش زده می‌شود تا شفافیت و درخشندگی چشم‌نوازی پیدا کند. در این مرحله بر روی ظروف پلی‌استر قرار می‌گیرد که از آسیب‌های احتمالی جلوگیری نموده و همچنین قطعات فیروزه از بدنه ظرف جدا نشود.
ابزار و وسایل مورد نیاز
ابزار و وسایل مورد نیاز در ساخت و اجرای هنر فیروزه شامل قالب، چکش، دریل، چراغ گاز، چراغ بنزینی، گازانبر، انبردست، پنس، منقاش، لوله‌های مختلف فلزی، سوهان و سنگ سمباده و چسب فیروزه‌کوبی است. مواد اولیه اصلی مورد نیاز استفاده از خرده‌ریزهای فیروزه است که در معادن و کارگاه‌های فیروزه تراشی قابل استفاده نیستند. به عبارت دیگر فیروزه‌کوبی هنر استفاده از قطعات فیروزه‌ای است که ارزش استفاده دیگر ندارند.
ویژگی‌های فیروزه‌کوبی مرغوب
هنگامی که از قطعات ریزتر فیروزه در سطح کار استفاده شود ظرافت بیشتری خواهد داشت. بنابراین به دلیل پرکار بودن ارزش بیشتری دارد. بهترین و مرغوب‌ترین تولیدات فیروزه‌کوبی به شیوه‌ای ساخته می‌شود که قطعات فیروزه با نظم و دقت کافی در کنار هم قرار گرفته باشند و فاصله زیادی میان آنها نباشد. به طوری‌که در مراحل پرداخت و قرار دادن قطعات دیگر جابجا نشده و از سطح فلز جدا نشود.
چگونه از صنایع دستی فیروزه‌کوبی نگهداری کنیم؟
هنگامی‌که محصولات فیروزه‌کوبی و یا زیورآلات فیروزه‌ای را خریداری می‌نمایید باید در نگهداری آن دقت لازم را به عمل آورید. شیوه نگهداری ظروف فیروزه‌کوبی از اهمیت بسیاری برخوردار است و در صورتی که اصول مربوط به آن را رعایت نکنید طول عمر محصولات فیروزه‌کاری کاهش می‌یابد و سنگ فیروزه تغییر رنگ می‌دهد.
هنگامی‌که سنگ فیروزه رنگ خود را از دست دهد و یا به اصطلاح افراد بومی تبدیل به فیروزه مرده شود ممکن است دیگر نتوان آن را احیا نمود. بسیاری از افراد به صورت خودسرانه تصمیم به زنده کردن فیروزه می‌گیرند و چون تخصص و مهارت کافی را در این زمینه ندارند به سنگ فیروزه آسیب جدی وارد می‌شود و به هیچ عنوان قابل بازیابی نیست.
در ادامه نکات مربوط به نگهداری و حفاظت از سنگ فیروزه را بررسی می‌کنیم. در نظر داشته باشید هنگام خرید ظروف فیروزه‌کاری اطلاعات لازم در مورد حفاظت آن را از فروشنده بپرسید. با این کار می‌توانید به خوبی از این محصولات زیبای هنری نگهداری کنید.
نکات مهم در نگهداری سنگ فیروزه
همان‌گونه که گفته شد سنگ فیروزه یکی از سنگ‌های معدنی زنده دنیا به شمار می‌رود و برای نگهداری از آن باید نکات لازم را رعایت نمود. نکات مهم در نگهداری و مراقبت از محصولات فیروزه‌کوبی عبارت‌اند از:
- محصولات فیروزه‌کوبی را باید در محیطی با دمای معمولی نگهداری کرد و از مجاورت آن با بخاری و سایر وسایل گرمایشی با حرارت بالا دور نمود.
- یکی از مهم‌ترین پدیده‌هایی که به سنگ فیروزه آسیب می‌رساند تابش مستقیم نور خورشید است، بنابراین فیروزه را در جایگاهی قرار دهید که از نور مستقیم آفتاب به دور باشد.
- برای تمیز کردن محصولات فیروزه‌کوبی از آب ولرم و دستمال نرم استفاده کنید و سعی کنید هیچ شوینده شیمیایی به کار نبرید.
- دشمن جدی و آسیب‌رسان اصلی به سنگ فیروزه مواد شیمیایی به ویژه انواع عطرها، لوازم آرایشی، کرم‌ها و روغن‌های شیمیایی هستند.
- ضربه خوردن یکی دیگر از مواردی است که به سنگ فیروزه لطمه میزند.
به طور کلی برای استفاده از محصولات فیروزه‌کوبی به ویژه هنگام پذیرایی دقت لازم را به عمل آورید تا ظرف مورد نظر آسیب نبیند. زیورآلات فیروزه‌کوبی را نیز به هنگام استفاده از مواد آرایشی و کرم‌ها به دور نگه دارید. با رعایت کردن این موارد می‌توانید به خوبی از محصولات فیروزه‌کوبی محافظت نمایید.
بن‌مایه: یادامارکت (https://yadamarket.com)

۵
از ۵
۱ مشارکت کننده