​​وب‌سایت شخصی فرتورچین

Forturchin Personal Website

لوگو فرتورچین

حقایقی در مورد کرکس‌ها

حقایقی در مورد کرکس‌ها

یکم سپتامبر ۲۰۱۲ از سوی انجمن حفاظت از پرندگان شکاری در آفریقای جنوبی و انجمن حفاظت از شاهین در بریتانیا روز جهانی آگاه‌سازی در مورد کرکس‌ها نام‌گذاری شده است. علت انتخاب این روز به این نام، کاهش قابل توجه تعداد این پرندگان و روند رو به افزایش انقراض آنها ذکر شده است. به گفته مسئولان این انجمن چهار گونه از کرکس‌های آسیایی به نام‌های کرکس‌های پشت سفید، کرکس‌های منقار دراز، کرکس‌های منقار باریک و کرکس‌های سر قرمز به شدت در معرض انقراض قرار دارند. حقایقی مانند این، انجمن‌های حفاظت از پرندگان را به فکر انداخته تا به صورتی جدی‌تر در مورد این پرنده آگاه‌سازی کنند.
کرکس یا لاشخور که در زبان فارسی آن را مرغ مردارخوار، دژکاک، دال و لشخور می‌نامند، از خانواده پرندگان شکاری است. پرندهای که با وجود نقش تاثیرگذارش در زندگی بشر، همواره منفور بوده و به آن کم‌لطفی شده است. به عنوان مثال در لغت نامه دهخدا در توصیف این پرنده آمده است: "پرنده‌ای بدریخت و گوشتخوار". در حالی که به نظر می‌رسد این توصیف با فرضیه نسبی بودن زیبایی تناقض دارد.
اما سودمندی کرکس در چیست؟
این پرنده از مردار حیوان و گاه انسان تغذیه می‌کند. مرداری که ممکن است پر از عفونت و بیماری باشند، بیماری‌هایی مانند وبا و سیاه زخم که هر موجودی را از پا در می‌آورد. اما این بیماری‌ها، کرکس‌ها را بیمار نمی‌کنند و آنها با خوردن مردار، به پاک شدن زمین از بیماری و عفونت کمک می‌کنند. کرکس‌ها گاه لاشه گاوها و گوسفندهای بیماری را می‌خورند که اگر روی زمین می‌ماند، انسان‌ها مجبور می‌شدند برای دفن و پاک‌سازی آنها هزینه‌های زیادی را متحمل شوند.
حقایقی در مورد کرکس
از ویژگی‌های ظاهری این پرنده، سر طاس او است. کرکس برای کندن گوشت حیوانات مرده سر خود را داخل بدن آن‌ها فرو می‌برد. اگر سر لاشخور مو یا پر داشت هنگامی که با منقار خود گوشت لاشه را می‌خورد، میکروب‌ها وارد موهایش می‌شدند و همان جا رشد می‌کردند. اما طاسی سر لاشخور باعث می‌شود که کله این پرنده در معرض تابش مستقیم آفتاب قرار گیرد و در نتیجه میکروب‌های روی سرش از بین بروند.
کرکس دارای منقاری بزرگ و برگشته است. منقار کرکس قوی است اما نه آنقدر که بتواند بدن مردار را بشکافد. او معمولا صبر می‌کنند تا پرندگان قوی‌تر این کار را برایش انجام دهند. کرکس در یک وعده غذایی قادر است معادل حدود بیست درصد وزن خودش غذا بخورد. بدن کرکس به دستگاه هاضمه ویژه‌ای مجهز است. معده این پرنده اسید خاصی تولید می‌کند که قادر است سمومی مانند سم بوتولینوم و باکتری‌های وبای خوکی و سیاه زخم را در خود حل کند.
کرکس زمانی که از سوی جانور دیگری تهدید می‌شود، استفراغ اسیدی خود را به سمت آنها پرتاب می‌کند. استفراغی که بوی مشمئزکننده آن تا روزها باقی می‌ماند. این پرنده همچنین بر روی پاهای خود ادرار می‌کند. اسید اوریک موجود در ادرارش میکروب‌های ناشی از راه رفتن بر روی مردار را که به پاهایش چسبیده از بین می‌برد.
کرکس بال‌هایی پهن و بزرگ دارد، به طوری که هنگام پرواز فاصله انتهای دو بال بعضی از کرکس‌ها به حدود سه متر می‌رسد. کرکس به بلندپروازی نیز مشهوراست. پرواز این پرنده معمولا در اوج و در زمانی طولانی انجام می‌شود. در آفریقای مرکزی نوعی کرکس به نام راپل گریفون وجود دارد که بلندپروازترین پرنده دنیا است. در سال ۱۹۷۳میلادی یکی از این کرکس‌ها با هواپیمایی که در ساحل عاج و در ارتفاع ۳۷ هزار پایی در پرواز بود برخورد کرد. کرکس دید بسیار خوبی دارد و لاشه حیوانات بسیار کوچک را از فاصله شش کیلومتری تشخیص می‌دهد.
چنین گفت پیش زغن کرکسی
که نبود زمن دوربین تر کسی (سعدی)
کرکس به درازی عمر هم مشهور است. عمر تقریبی این پرنده در شرایط محافظت شده به حدود سی سال می‌رسد. در سال‌های اخیر به خاطر افزایش مسمومیت‌های ناشی از مواد شیمیایی تجاری، مرگ و میر این پرنده‌ها افزایش یافته است. اما به نظر می‌رسد که در گذشته این پرنده مدت بیشتری می‌زیسته. چنانچه رودکی شاعر قرن سوم و چهارم هجری سروده است:
چرا عمر کرکس دو صد سال ویحک
نماند ز سالی فزونتر پرستو
(ویحک کلمه‌ای ست که در مقام ترحم به کار می‌رفته است.)
گونه‌های مختلف کرکس
۲۳ گونه کرکس در جهان وجود دارد.۱۶ گونه آن جزو کرکس‌های عصر قدیم و باقی جزو کرکس‌های عصر جدید هستند. کرکس‌های عصر قدیم شامل کرکس‌های آفریقا، آسیا و اروپا و کرکس‌های عصر جدید بیشتر کرکس‌های آمریکای شمالی و آمریکای جنوبی را در بر می‌گیرند. کرکس‌های عصر جدید و قدیم عمدتا تفاوت‌های ظاهری دارند. کرکس‌های عصر قدیم حس بوبایی خوبی ندارند اما از توانایی بینایی بالایی برخوردارند.
هما کرکس واقعی و اسطوره‌ای ایران باستان
عطار نیشابوری در کتاب منطق الطیر که پر از نام پرندگان است از نوعی کرکس به نام هما یا همای نام برده است. هما یا مرغ استخوان‌خوار نوعی کرکس بزرگ است که در کوه‌های مرتفع آفریقا، جنوب اروپا و آسیا زندگی می‌کند. این پرنده مثل لاشخورها لاشه‌خوار است اما غذای اصلیش مغر استخوان است. هما در اسطوره‌های ایرانی جایگاه ویژه‌ای دارد و معروف است که اگر سایه‌اش بر سر هر کس بیفتد، به سعادت و کامرانی می‌رسد. زرتشتیان قدیم ایران هم باور داشتند که اگر هما سراغ جنازه فردی که روی بلندی گذاشته شده بیاید، آن فرد در عالم جاودان سعادتمند خواهد شد! در شعر و ادبیات فارسی هم از این پرنده به فراوانی یاد شده است:
همای از همه مرغان از آن نظر شرف دارد
که استخوان خورد و جانور نیازارد (سعدی)
تا همایم خوانده ای در کام دل
هر نواله استخوان می‌آیدم (خاقانی)
هم اکنون هما جزو پرندگان حمایت شده ایران است و در فهرست قرمز انجمن بین المللی حفاظت از طبیعت (آی یو سی ان) در رده پرندگان آسیب پذیر قرار دارد. انجمن‌های حفاظتی پرندگان در سراسر جهان در تلاشند تا با برگزاری مراسم مختلف در روز یکم سپتامبر، به مردم در مورد این پرندگان و کاهش روزافزون تعداد آنها اطلاعات بدهند. شاید تلاش آنها روزی به ثمر برسد و مردم به این پرندگان نه به عنوان موجوداتی بدریخت و بدبو بلکه به عنوان پرندگانی سودمند توجه بیشتری کنند.
منبع: http://www.bbc.co.uk/persian
بن‌مایه: وگن کایند (http://vegankind.ir)

۵
از ۵
۱ مشارکت کننده