جانوران مهره‌دار - خزندگان: گونه‌های خانواده‌ی گکویان انگشت‌برگی (بخش نخست)

جانوران مهره‌دار - خزندگان: گونه‌های خانواده‌ی گکویان انگشت‌برگی (بخش نخست)

خانواده‌ی گکویان انگشت‌برگی Phyllodactylidae، خانواده‌ای از زیرراسته‌ی مارمولک‌سانیان، از راسته‌ی پولک‌داران و از رده‌ی خزندگان هستند. از برجسته‌ترین گونه‌های این خانواده می‌توان گکوهای دیواری، نشان‌دار، انگشت‌برهنه و انگشت‌بادبزنی را نام برد. گونه‌های خانواده‌ی گکویان انگشت‌برگی در قاره‌ی آمریکا، اروپا، شمال آفریقا و منطقه‌ی خاورمیانه زندگی می‌کنند. این جانوران بدنی باریک و پوشیده از پولک، دُمی دراز و دست‌ها و پاهایی کوتاه با انگشتانی چسبناک برای بالا رفتن از بلندی‌های هموار دارند. همچنین چشمان این مارمولک‌ها بدون پلک است. آنان برای پاکیزه نگاه داشتن پوسته‌ی چشم‌های‌شان، آن‌ها را می‌لیسند.
گونه‌های خانواده‌ی کگویان انگشت‌برگی رفتار دفاعی خودوابُری دارند. آنان برای فرار از چنگ شکارگران و گیج کردن آنان، دُم خود را وابریده و می‌اندازند. گکوها می‌توانند دُم جدا شده‌ی خود را دوباره بازسازی کنند. گکوی انگشت‌برگی کوهی با درازای ۸ سانتی‌متر و گکوی دیواری آمریکایی با درازای ۲۴ سانتی‌متر، کوچک‌ترین و بزرگ‌ترین گونه‌های خانواده‌ی گکویان انگشت‌برگی به‌شمار می‌روند. در این نوشته که به بخش نخست خانواده‌ی گکویان انگشت‌برگی می‌پردازد با ۲۵ گونه (از ۵۰ گونه) آشنا می‌شویم.
چند نکته برای آشنایی بیشتر با مارمولک‌ها: بیشتر مارمولک‌ها دارای ۴ دست و پا هستند و با شیوه‌ی گام برداشتن، جابه‌جا می‌شوند. شمار اندکی از آنان مانند مارمولک‌های بی‌پا، دست و پا ندارند و همانند مارها هستند. برخی از مارمولک‌ها همچون مارمولک‌های پرنده دارای توانایی گونه‌ای پرواز به‌نام گلاید کردن یا سُر خوردن هستند. آنان در این روش می‌توانند تا ۶۰ متر پرواز کنند. برخی دیگر از مارمولک‌ها می‌توانند رو دو پای خود بایستند و بدوند. مارمولک‌های باسیلیسک نیز این توانایی را دارند که روی آب بدوند. بدن مارمولک‌ها پوشیده از پولک است. پولک‌ها از بخار شدن آب بدن جلوگیری می‌کنند و بدین‌گونه مارمولک می‌تواند در زیستگاه‌های خشک نیز زندگی کند. مارمولک‌ها جانورانی خونسرد بوده و نمی‌توانند دمای بدن خود را تنظیم کنند. آنان برای دریافت گرما به خورشید وابسته هستند. از همین روی جانورانی روزگرد هستند (به‌جز گکوها).
مارمولک‌ها دید پیشرفته‌ای دارند و می‌توانند رنگ‌ها را ببینند. برخی از آنان همچون ایگواناها دارای چشم سومی بر روی سر خود هستند. این اندام تنها عدسی و شبکیه داشته و توانایی تصویرسازی ندارد، ولی می‌تواند تاریکی یا روشنایی و حرکت جانوران شکارگر پیرامون مارمولک را شناسایی کند. مارمولک‌ها برای دفاع در برابر جانوران شکارگر، شیوه‌ها و ابزارهایی همچون زهر، خودوابُری و پوشیدگی یا هم‌رنگی با پیرامون خود را به‌کارگیری می‌کنند. خودوابُری یا بریدن اندام، رفتاری دفاعی است که در ایگواناها دیده می‌شود. مارمولک‌ها برای فرار از چنگ شکارگران و گیج کردن آنان، یک یا چند اندام بدن خود را وابریده و می‌اندازند. آنان می‌توانند اندام جدا شده‌ی خود را دوباره بازسازی کنند. بیشتر مارمولک‌ها تخم‌گذارند. نزدیک به ۲۰ درصد از آنان زنده‌زا هستند و شمار کمی می‌توانند بکرزایی کنند. بکرزایی گونه‌ای زادآوری است که در آن از تخمک بارور نشده، جانوری کامل زاده شود.

 

سرده‌ی گکوهای انگشت‌برگی جنوب غربی آسیا Asaccus

 

گکوی انگشت‌برگی اماراتی

نام: گکوی انگشت‌برگی اماراتی Emirati leaf-toed gecko
نام علمی: Asaccus caudivolvulus
پایندگی: گونه‌ی رو به نابودی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: کشور امارات در جزیره‌مانند عربستان و غرب قاره‌ی آسیا
اندازه: پوزه تا پایه‌ی دُم به درازای ۶/۲ سانتی‌متر، دُم کم‌وبیش همین اندازه

 

گکوی انگشت‌برگی وِرنِر

نام: گکوی انگشت‌برگی وِرنِر Werner's leaf-toed gecko
نام علمی: Asaccus elisae
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: منطقه‌های سنگی، غارها، خانه‌های قدیمی و ویرانه‌های جنوب کشور ترکیه، جنوب شرقی سوریه، شرق عراق و جنوب غربی ایران در منطقه‌ی خاورمیانه
اندازه: پوزه تا پایه‌ی دُم به درازای ۴/۵ تا ۵ سانتی‌متر، دُم به درازای ۵/۵ تا ۷ سانتی‌متر

 

گکوی انگشت‌برگی گالاهِر

نام: گکوی انگشت‌برگی گالاهِر Gallagher's leaf-toed gecko
نام علمی: Asaccus gallagheri
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: کشورهای امارات و عمان در جزیره‌مانند عربستان و غرب قاره‌ی آسیا
اندازه: پوزه تا پایه‌ی دُم به درازای ۴ تا ۷/۱ سانتی‌متر، دُم کم‌وبیش همین اندازه

 

گکوی انگشت‌برگی گاردنر

نام: گکوی انگشت‌برگی گاردنر Gardner's Leaf-toed Gecko
نام علمی: Asaccus gardneri
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: منطقه‌های سنگی کشورهای امارات و عمان در جزیره‌مانند عربستان و غرب قاره‌ی آسیا
اندازه: پوزه تا پایه‌ی دُم به درازای ۷ سانتی‌متر، دُم کم‌وبیش همین اندازه

 

گکوی انگشت‌برگی خال‌خاکستری

نام: گکوی انگشت‌برگی خال‌خاکستری Grey-spotted leaf-toed gecko
نام علمی: Asaccus griseonotus
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: غرب کشور ایران و شمال شرقی عراق در منطقه‌ی خاورمیانه
اندازه: -

 

Asaccus margaritae

نام: گکوی انگشت‌برگی مارگاریتا Margarita's leaf-toed gecko
نام علمی: Asaccus margaritae
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: منطقه‌های سنگی کشورهای امارات و عمان در جزیره‌مانند عربستان و غرب قاره‌ی آسیا
اندازه: پوزه تا پایه‌ی دُم به درازای ۵/۸ سانتی‌متر، دُم کم‌وبیش همین اندازه

 

گکوی انگشت‌برگی کوهی

نام: گکوی انگشت‌برگی کوهی Mountain leaf-toed gecko
نام علمی: Asaccus montanus
پایندگی: گونه‌ی آسیب‌پذیر (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: منطقه‌های سنگی کشور عمان در جزیره‌مانند عربستان و غرب قاره‌ی آسیا
اندازه: پوزه تا پایه‌ی دُم به درازای ۴ سانتی‌متر، دُم کم‌وبیش همین اندازه

 

گکوی انگشت‌برگی پوزه‌تخت

نام: گکوی انگشت‌برگی پوزه‌تخت Flat-snouted leaf-toed gecko
نام علمی: Asaccus platyrhynchus
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: منطقه‌های سنگی و بیابان‌های شمال کشور عمان در جزیره‌مانند عربستان و غرب قاره‌ی آسیا
اندازه: پوزه تا پایه‌ی دُم به درازای ۶/۳ سانتی‌متر، دُم کم‌وبیش همین اندازه

 

سرده‌ی گکوهای نشان‌دار Garthia

 

گکوی نشان‌دار شیلیایی

نام: گکوی نشان‌دار شیلیایی Chilean marked gecko
نام علمی: Garthia gaudichaudii
پایندگی: گونه‌ی بررسی نشده (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: جنگل‌های کشورهای آرژانتین، بولیوی و شیلی در آمریکای جنوبی
اندازه: -

 

گکوی نشان‌دار کوکیمبو

نام: گکوی نشان‌دار کوکیمبو Coquimbo marked gecko
نام علمی: Garthia penai
پایندگی: گونه‌ی بررسی نشده (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: جنگل‌های کشور شیلی در غرب آمریکای جنوبی
اندازه: -

 

سرده‌ی گکوهای انگشت‌برهنه Gymnodactylus

 

Gymnodactylus amarali

نام: -
نام علمی: Gymnodactylus amarali
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: گرم‌دشت‌های کشور برزیل در آمریکای جنوبی
اندازه: -

 

Gymnodactylus darwinii

نام: -
نام علمی: Gymnodactylus darwinii
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: جنگل‌ها و درختچه‌زارهای شرق کشور برزیل در آمریکای جنوبی
اندازه: پوزه تا پایه‌ی دُم به درازای ۳/۵ سانتی‌متر، دُم کم‌وبیش همین اندازه

 

Gymnodactylus geckoides

نام: -
نام علمی: Gymnodactylus geckoides
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: جنگل‌ها و درختچه‌زارهای شرق کشور برزیل در آمریکای جنوبی
اندازه: پوزه تا پایه‌ی دُم به درازای ۳/۹ سانتی‌متر، دُم کم‌وبیش همین اندازه

 

سرده‌ی Haemodracon

 

Haemodracon riebeckii

نام: -
نام علمی: Haemodracon riebeckii
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: منطقه‌های سنگی و درختچه‌زارهای گروه‌جزیره‌ی سُکوترا وابسته به کشور یمن در غرب اقیانوس هند و غرب قاره‌ی آسیا
اندازه: -

 

Haemodracon trachyrhinus

نام: -
نام علمی: Haemodracon trachyrhinus
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: منطقه‌های سنگی و درختچه‌زارهای گروه‌جزیره‌ی سُکوترا وابسته به کشور یمن در غرب اقیانوس هند و غرب قاره‌ی آسیا
اندازه: -

 

سرده‌ی گکوهای نشان‌دار Homonota

 

گکوی نشان‌دار بورِلی

نام: گکوی نشان‌دار بورِلی Borelli's marked gecko
نام علمی: Homonota borellii
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: چمن‌زارها، درختچه‌زارها و گرم‌دشت‌های کشورهای آرژانتین و پاراگوئه در آمریکای جنوبی
اندازه: -

 

گکوی نشان‌دار داروین

نام: گکوی نشان‌دار داروین Darwin's marked gecko
نام علمی: Homonota darwinii
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: چمن‌زارها، درختچه‌زارها و گرم‌دشت‌های کشور آرژانتین در آمریکای جنوبی
اندازه: -

 

گکوی نشان‌دار آمریکای جنوبی

نام: گکوی نشان‌دار آمریکای جنوبی South American marked gecko
نام علمی: Homonota fasciata
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: جنگل‌های برگریز گرمسیری و درختچه‌زارهای بیابانی کشورهای بولیوی و آرژانتین در آمریکای جنوبی
اندازه: پوزه تا پایه‌ی دُم به درازای ۶ سانتی‌متر، دُم کم‌وبیش همین اندازه

 

سرده‌ی گکوهای انگشت‌برگی آمریکایی Phyllodactylus

 

گکوی انگشت‌برگی باور

نام: گکوی انگشت‌برگی باور Baur's leaf-toed gecko
نام علمی: Phyllodactylus baurii
پایندگی: گونه‌ی دارای کمبود داده (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: درختچه‌زارهای گروه‌جزیره‌ی گالاپاگوس وابسته به کشور اکوادور در شرق اقیانوس آرام و غرب آمریکای جنوبی
اندازه: پوزه تا پایه‌ی دُم به درازای ۵ سانتی‌متر، دُم تا دو برابر این اندازه

 

گکوی انگشت‌برگی گوئِرِرویی

نام: گکوی انگشت‌برگی گوئِرِرویی Guerreran leaf-toed gecko
نام علمی: Phyllodactylus bordai
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: جنگل‌های ایالت‌های گوئررو، اوآخاکا، پوئبلا و مورلوس کشور مکزیک در جنوب آمریکای جنوبی
اندازه: -

 

گکوی انگشت‌برگی گالاپاگوس

نام: گکوی انگشت‌برگی گالاپاگوس Galapagos leaf-toed gecko
نام علمی: Phyllodactylus galapagensis
پایندگی: گونه‌ی در نزدیکی هشدار (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: گروه‌جزیره‌ی گالاپاگوس وابسته به کشور اکوادور در شرق اقیانوس آرام و غرب آمریکای جنوبی
اندازه: پوزه تا پایه‌ی دُم به درازای ۴/۵ تا ۵ سانتی‌متر، دُم تا دو برابر این اندازه

 

گکوی انگشت‌برگی آمریکای جنوبی

نام: گکوی انگشت‌برگی آمریکای جنوبی South American leaf-toed gecko
نام علمی: Phyllodactylus gerrhopygus
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: جنگل‌های جنوب کشور پرو و شمال شیلی در آمریکای جنوبی
اندازه: پوزه تا پایه‌ی دُم به درازای ۳/۸ سانتی‌متر، دُم تا دو برابر این اندازه

 

گکوی انگشت‌برگی سونورا

نام: گکوی انگشت‌برگی سونورا Sonoran leaf-toed gecko
نام علمی: Phyllodactylus homolepidurus
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: جنگل‌های ایالت‌های سونورا و سینالوآ در کشور مکزیک و آمریکای جنوبی
اندازه: -

 

گکوی انگشت‌برگی پرو

نام: گکوی انگشت‌برگی پرو Peru leaf-toed gecko
نام علمی: Phyllodactylus inaequalis
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: جنگل‌های شمال غربی کشور پرو در آمریکای جنوبی
اندازه: -

 

گکوی انگشت‌برگی آروبا

نام: گکوی انگشت‌برگی آروبا Aruba leaf-toed gecko
نام علمی: Phyllodactylus julieni
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: درختچه‌زارهای جزیره‌ی آروبا (از سرزمین‌های فرادریایی هلند) در دریای کارائیب و آمریکای مرکزی
اندازه: -

 

گونه‌های خانواده‌ی گکویان انگشت‌برگی (بخش نخست) - (بخش دوم)

 

بن‌مایگان: wikipedia
گردآوری: فرتورچین

۵
از ۵
۲ مشارکت کننده